Ung thư cổ tử cung: Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách điều trị hiệu quả
Ung thư cổ tử cung là một trong những bệnh ung thư hay gặp ở nữ giới, chiếm khoảng 12% của tất cả các ung thư ở nữ giới và là nguyên nhân gây tử vong thứ hai sau ung thư vú. Ung thư cổ tử cung đã và đang là mối nguy hàng đầu đe dọa sức khỏe, tính mạng của phụ nữ trên toàn cầu. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới ghi nhận hơn 500.000 trường hợp mắc mới và có khoảng 250.000 ca tử vong. Ước tính đến năm 2030, số ca tử vong do căn bệnh này có thể tăng lên đến 443.000 người, gấp đôi các ca tử vong liên quan đến các tai biến sản khoa.
Năm 2020, Việt Nam có hơn 9000 ca mắc mới và có hơn 3000 ca tử vong vì căn bệnh này. Phần lớn người bệnh đến khám và điều trị khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Bài viết sau sẽ cung cấp những thông tin cần thiết về căn bệnh này, giúp bạn hiểu rõ hơn về nguyên nhân, triệu chứng, biện pháp phòng ngừa và điều trị.
Ung thư cổ tử cung là gì?
Ung thư cổ tử cung là bệnh lý ác tính của tế bào biểu mô lát (tế bào biểu mô vảy) hoặc tế bào biểu mô tuyến cổ tử cung phát triển bất thường dẫn đến hình thành các khối u trong cổ tử cung. Những khối u này phát tán và tiến triển rất nhanh xâm lấn và tác động đến những cơ quan xung quanh và thường gặp nhất là di căn đến phổi, âm đạo, bàng quang, trực tràng, gan,…
Phân loại ung thư cổ tử cung
Ung thư cổ tử cung được chia thành những loại sau đây:
Ung thư biểu mô tế bào gai: Là dạng ung thư bắt đầu từ các tế bào mỏng, phẳng lót phần ngoài của cổ tử cung. Theo thống kế, đây là dạng ung thư cổ tử cung phổ biến nhất, khoảng 80 – 85% tổng số các trường hợp, xuất hiện do nhiễm virus gây u nhú ở người (HPV).
Ung thư biểu mô tuyến: Là dạng ung thư xảy ra ở các tế bào tuyến dòng phần trên cổ tử cung, chiếm khoảng 10 – 20% tổng số các trường hợp mắc bệnh.
Các dạng ung thư khác như ung thư biểu mô tế bào nhỏ, ung thư mô liên kết – tuyến, ung thư biểu mô tuyến – tế bào gai, ung thư lympho, ung thư hắc tố…
Các giai đoạn của ung thư cổ tử cung
Bệnh ung thư cổ tử cung tiến triển qua 4 giai đoạn khác nhau, cụ thể:
https://36care.com/wp-content/uploads/2021/08/un-thu-co-tu-cung.jpg
Giai đoạn I: Các tế bào ung thư đã phát triển từ bề mặt cổ tử cung xuống các mô sâu hơn của cổ tử cung. Ung thư không lan đến các hạch bạch huyết lân cận và các cơ quan khác.
Giai đoạn II: Ung thư đã bắt đầu lan ra bên ngoài cổ tử cung, xâm lấn vào các mô xung quanh nhưng chưa đến các mô lót trong khung chậu hoặc phần dưới của âm đạo.
Giai đoạn III: Lúc này các tế bào ung thư đã xâm lấn vào phần dưới của âm đạo cùng các mô lót trong khung chậu, bệnh tiến triển nặng hơn.
Giai đoạn IV: Lúc này ung thư đã di căn tới những bộ phận khác trong cơ thể như ruột, bàng quang, phổi,…
Triệu chứng ung thư cổ tử cung
Theo các bác sĩ, những triệu chứng ban đầu của khối u vùng cổ tử cung không rõ ràng, tiến triển thầm lặng và người bệnh rất khó nhận biết. Biểu hiện ung thư cổ tử cung rõ ràng hơn cũng là lúc khối u ác tính đã di căn và lan rộng.
Một số dấu hiệu ung thư cổ tử cung:
▪️ Đau rát vùng chậu hoặc đau khi quan hệ tình dục
▪️ Chảy máu âm đạo bất thường, nhất là sau khi quan hệ tình dục, giữa các kỳ kinh nguyệt, sau mãn kinh
▪️ Dịch tiết âm đạo tiết nhiều hơn, có màu xám đục và mùi hôi khó chịu
▪️ Đi tiểu thường xuyên, khó chịu khi đi tiểu
▪️ Đi tiểu, đi ngoài ra máu
▪️ Sút cân, mệt mỏi không rõ nguyên nhân
Nguyên nhân gây ung thư cổ tử cung
Thống kê của WHO cho thấy, có tới 99,8 % trường hợp ung thư tử cung đều có sự xuất hiện của virus HPV. Do đó, HPV là một trong những yếu tố nguy cơ cao nhất dẫn tới căn bệnh này ở nữ giới.
Mặc dù có tới hơn 200 tuýp HPV khác nhau, nhưng chỉ khoảng 40 tuýp lây nhiễm ở đường sinh dục và ít nhất 15 tuýp liên quan đến ung thư. Các nhóm 16, 18, 45, 56 thường có liên quan với các tổn thương loạn sản nặng và ung thư cổ tử cung xâm nhập. Cụ thể, HPV nhóm 16 liên quan với ung thư biểu mô vảy sừng hoá có tỷ lệ tái phát thấp hơn. HPV nhóm 18 có liên quan với ung thư biểu mô tuyến và ung thư biểu mô kém biệt hoá cổ tử cung cũng như tỷ lệ di căn hạch và khả năng tái phát của bệnh.
Ung thư cổ tử cung do nhiều nguyên nhân gây nên, ngoài yếu tố chủ yếu nhiễm HPV, còn phải kể đến các yếu tố nguy cơ khác như: Hành vi tình dục (phụ nữ sinh hoạt tình dục sớm, nhiều bạn tình), nhiễm trùng, nhiễm Herpes virus, tác động của tinh dịch, trạng thái suy giảm miễn dịch, hút thuốc lá, lạm dụng thuốc tránh thai,…
Chẩn đoán ung thư cổ tử cung
Ngoài việc thăm khám lâm sàng, bác sĩ sẽ hỏi thăm tiền sử bệnh nhân. Sau đó, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết để chẩn đoán xác định bệnh. Dưới đây là một số phương pháp chẩn đoán ung thư cổ tử cung được sử dụng hiện nay:
Siêu âm
Là biện pháp quan trọng để sàng lọc, chẩn đoán giai đoạn ung thư cổ tử cung. Giúp phát hiện các di căn hạch chậu, hạch chủ bụng, các tổn thương chèn ép ở tiểu khung (giãn đài bể thận…). Siêu âm qua đường âm đạo hay qua trực tràng cho phép nhìn rõ các tổn thương xâm lấn, kích thước của các tổn thương, dịch ổ bụng.
Soi cổ tử cung
Phương pháp này sử dụng máy soi phóng đại 10-20 lần cho phép nhìn rõ được kích thước và ranh giới của vùng chuyển đổi bất thường và xác định độ lan xa vào ống cổ tử cung. Bác sĩ sẽ quan sát được toàn bộ cổ tử cung và đưa ra chỉ định tiếp theo cho bạn nếu có nghi ngờ.
Sinh thiết cổ tử cung
https://www.bacsi-songha.com/images/NOI_DUNG/soi-co-tu-cung.png
Các bác sĩ lấy một mẫu mô nhỏ để kiểm tra và phát hiện ra tế bào ung thư. Quá trình này khiến người bệnh chảy máu âm đạo kéo dài tối đa là 6 tuần. Người bệnh sẽ có triệu chứng đau giống như thời kỳ kinh nguyệt.
Sinh thiết cổ tử cung được sử dụng để điều trị và chẩn đoán trong các trường hợp: polyp cổ tử cung; phát hiện mụn cóc sinh dục, từ đó chẩn đoán được có nhiễm HPV hay không, đây là nguyên nhân chính dẫn đến ung thư cổ tử cung.
Xét nghiệm
Khi kết quả soi cổ tử cung hoặc sinh thiết sẽ cho thấy những tế bào bất thường có nguy cơ bị ung thư cổ tử cung. Người bệnh vẫn được bác sĩ chỉ định làm một số xét nghiệm và kiểm tra bổ sung như:
▪️ Kiểm tra vùng chậu: Bác sĩ tiến hành gây mê tổng quát, lần lượt kiểm tra tế bào ung thư ở cơ quan của người bệnh như tử cung, âm đạo, bàng quang và trực tràng.
▪️ Xét nghiệm máu: Nhằm giúp bác sĩ đánh giá tình trạng và mức độ tổn thương của gan, thận, tủy xương của người bệnh.
▪️ Chụp cắt lớp vi tính (CT) và cộng hưởng từ (MRI): Phương pháp này sẽ sử dụng các trường hợp muốn xác định khối u và thăm dò mức độ xâm lấn của các tế bào ung thư.
Điều trị ung thư cổ tử cung
Phương pháp điều trị khối u cổ tử cung thường là đa mô thức, tùy theo từng giai đoạn bệnh mà sẽ có phác đồ điều trị khác nhau, có thể là phẫu thuật đơn thuần, có thể là xạ trị, cũng có thể là kết hợp giữa phẫu thuật – hóa trị – xạ trị.
Giai đoạn tiền ung thư
Giai đoạn này, các tế bào bất thường chỉ mới xuất hiện ở mô lót cổ tử cung, chưa xâm lấn sâu và di căn sang các cơ quan khác trong cơ thể. Tùy theo độ tuổi và mong muốn có con của người bệnh mà sẽ có những phương pháp điều trị khác như cắt cụt cổ tử cung, khoét chóp. Nếu bệnh nhân lớn tuổi hoặc người bệnh không mong muốn có con nữa có thể cắt bỏ tử cung bảo tồn buồng trứng.
Giai đoạn I
Đây là giai đoạn các tế bào ung thư đã bắt đầu xâm lấn đến các mô chính của cổ tử cung. Phương pháp điều trị hiệu quả là tiến hành cắt một phần hoặc toàn bộ tử cung hoặc xạ trị, tỷ lệ sống sau 5 năm lên đến 80-90%, tuy nhiên có thể ảnh hưởng đến việc mang thai, tăng nguy cơ dọa sảy thai do hình thành các mô sẹo.
Giai đoạn II & III
Các tế bào ung thư đã xâm lấn sâu đến âm đạo và lan rộng khắp vùng thành chậu, do đó phương pháp điều trị hiệu quả nhất chính là xạ trị kết hợp hóa trị liệu, tuy nhiên nhược điểm là không thể bảo tồn chức năng sinh sản. Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật cắt bỏ tử cung và buồng trứng kết hợp thực hiện phương pháp này.
Giai đoạn IV
Ở giai đoạn IV, các tế bào ung thư đã lan rộng và di căn đến các cơ quan khác trong cơ thể như trực tràng, bàng quang, thậm chí là gan, phổi,… Việc điều trị ở giai đoạn này khá phức tạp và tốn kém nhiều chi phí, nhưng chủ yếu là giảm thiểu các triệu chứng và kéo dài thời gian sống cho người bệnh.
Phòng ngừa ung thư cổ tử cung
Tiêm vắc xin HPV
Tiêm vắc xin phòng virus HPV được xem là biện pháp phòng ngừa đơn giản mà hữu hiệu nhất, giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh lý ở nữ giới. Tại Việt Nam, vắc xin phòng ngừa virus HPV đã được Bộ Y tế cấp phép có hiệu lực sử dụng từ năm 2007, có khả năng phòng ngừa tổn thương và lây nhiễm gây ra bởi 2 tuýp HPV nguy cơ cao là 16 và 18. Thêm vào đó, vắc xin còn giúp phòng ngừa mụn cóc ở cơ quan sinh dục và các bệnh lý ung thư cơ quan sinh dục khác như âm đạo, dương vật, âm hộ, hậu môn…
Xây dựng lối sống lành mạnh
Các bác sĩ khuyến cáo chị em nên xây dựng đời sống lành mạnh, giảm nguy cơ lây nhiễm HPV, tác nhân dẫn đến u cổ tử cung bằng cách:
▪️ Không quan hệ tình dục sớm, nhất là ở độ tuổi vị thành niên vì cơ quan sinh dục chưa phát triển hoàn thiện, còn nhạy cảm.
▪️ Quan hệ tình dục an toàn, đặc biệt không quan hệ tình dục với nhiều bạn tình vì nguy cơ cao lây nhiễm virus HPV cao.
▪️ Nên vệ sinh sạch sẽ vùng kín trong các kỳ kinh nguyệt và sau khi quan hệ tình dục.
Thăm khám sức khỏe định kỳ
Chị em phụ nữ nên chủ động tầm soát định kỳ tại các cơ sở y tế chuyên khoa để phát hiện sớm và điều trị kịp thời, hiệu quả, tránh được các biến chứng nguy hiểm, bảo tồn thiên chức làm mẹ.
Kết luận
Trên đây là những thông tin cơ bản về ung thư cổ tử cung từ nguyên nhân, triệu chứng đến phương pháp chẩn đoán và điều trị. Bệnh lý ung thư cổ tử cung không có triệu chứng rõ ràng, tiến triển âm thầm nên khó phát hiện và can thiệp kịp thời. Việc hiểu rõ về bệnh lý này sẽ giúp bạn tự tin hơn trong việc hỗ trợ bản thân hoặc người thân mình khi phải đối mặt với tình trạng này. Từ đó giúp phát hiện sớm những nguy cơ, có biện pháp điều trị kịp thời và đúng cách ngay từ giai đoạn khởi phát.
