Ung thư máu: Nguyên nhân, dấu hiệu và phương pháp điều trị hiệu quả
Ung thư máu là một bệnh lý ác tính rất khó chữa khỏi. Đặc biệt có tỉ lệ tử vong cao hàng đầu trong các loại bệnh ung thư. Bệnh ung thư máu xuất hiện 300.000 ca bệnh mới mỗi năm trên thế giới và 220,000 người chết vì căn bệnh này hàng năm.
Hiểu biết về dấu hiệu và phương pháp điều trị sẽ giúp người bệnh lường trước được mức độ nghiêm trọng của bệnh cũng như áp dụng đúng một trong các phương pháp điều trị là hóa trị, điều trị sinh học, xạ trị và thay tủy. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp những thông tin chi tiết về ung thư máu bao gồm nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết, chẩn đoán, điều trị và cách phòng ngừa.
Ung thư máu là gì?
Ung thư máu hay được biết đến với tên gọi khác là bệnh bạch cầu. Bệnh xảy ra do các tế bào máu bị ung thư hóa trong quá trình tạo ra tế bào, chúng sẽ được nhân lên rất nhanh và nếu không được điều trị kịp thời nó sẽ ứ đọng trong tủy xương, cản trở quá trình tạo ra các tế bào máu bình thường tiếp theo.
Các loại ung thư máu
Có ba nhóm chính của ung thư máu gồm bệnh bạch cầu, ung thư hạch và u tủy.
Bệnh bạch cầu
Khi mắc phải bệnh bạch cầu cấp tính, cơ thể đã sản xuất một số lượng lớn các tế bào máu trắng chưa trưởng thành làm tắc nghẽn tủy xương và ngăn chặn tủy xương sản xuất các tế bào máu khác.
Đồng thời khi tế bào bạch cầu tăng số lượng đột biến sẽ làm bản thân nó thiếu thức ăn và buộc phải ăn hồng cầu, gây nên hiện tượng thiếu hụt hồng cầu trong cơ thể.
Lymphoma
Lymphoma hay còn gọi là ung thư hạch hoặc u lympho là một loại ung thư máu ác tính, đặc trưng bởi sự phát triển của các tế bào ung thư trong hệ thống và các cơ quan bạch huyết. Hệ thống bạch huyết được tạo thành từ các tế bào lympho, là những tế bào chuyên biệt chịu trách nhiệm bảo vệ cơ thể trong hệ thống miễn dịch.
Đa u tủy
Đây là một bệnh ung thư máu của các tế bào plasma. Tế bào plasma được tìm thấy trong tủy xương và tạo các kháng thể giúp chống lại nhiễm trùng.
Trong đa u tủy số lượng lớn bất thường của các tế bào plasma tụ tập trong tủy xương và ngăn chặn nó sản xuất một phần quan trọng của hệ thống miễn dịch.
Nguyên nhân gây bệnh ung thư máu
Ung thư máu là bệnh ung thư ác tính mà không hình thành nên các khối u như nhiều bệnh ung thư khác. Ung thư máu có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như:
▪️ Tiếp xúc với các nguồn phóng xạ, như trường hợp các nạn nhân bom nguyên tử ở Nhật vào cuối Thế Chiến II, vụ tai nạn nổ lò nguyên tử Chernobyl (Ukraine) năm 1986 hoặc ở bệnh nhân tiếp nhận xạ trị.
▪️ Làm việc trong môi trường có nhiều hóa chất như benzene, formaldehyde.
▪️ Một số bệnh do thay đổi gene như hội chứng Down, do virus hoặc vài bệnh về máu.
Dấu hiệu nhận biết ung thư máu
Ung thư máu tuy khó phát hiện sớm nhưng cũng có một số dấu hiệu cảnh báo mà người bệnh có thể nhận thấy được. Một số biểu hiện thường thấy như sau:
https://cdn.benhvienthucuc.vn/wp-content/uploads/2023/09/dau-hieu-ung-thu-mau.jpg
▪️ Xuất hiện những đốm đỏ trên da. Đây là hệ quả của việc sụt giảm nhanh tiểu cầu.
▪️ Nhức đầu dữ dội, đi kèm đó là hiện tượng đổ mồ hôi, da dẻ xanh xao. Nguyên nhân bắt nguồn từ lượng hồng cầu giảm, khiến cho không cung cấp đủ oxy lên não.
▪️ Một trong những triệu chứng chính của ung thư máu chính là đau xương. Các cơn đau có thể xuất hiện tùy theo mức độ của bệnh và thường xuất hiện ở khớp xương chân, đầu gối, cánh tay, lưng.
▪️ Dưới da sưng nổi các hạch bạch huyết nhưng không gây đau.
▪️ Cơ thể người bệnh luôn xanh xao, mệt mỏi do sự thiếu hụt hồng cầu trong máu đột ngột.
▪️ Biểu hiện như nhiễm trùng và sốt có xảy ra rất thường xuyên.
▪️ Khi bị ung thư máu, lượng tiểu cầu giảm nhanh làm giảm khả năng cầm máu. Bởi vậy, bệnh nhân dễ bị chảy máu cam.
▪️ Giai đoạn nghiêm trọng, gan và lá lách có thể sưng tấy lên, gây cảm giác đầy hơi, đau tức bụng, ăn không ngon, buồn nôn hoặc ói mửa.
Chẩn đoán bệnh ung thư máu
Xét nghiệm máu
Phương pháp này dùng để xác định số lượng hồng cầu, tiểu cầu, bạch cầu đồng thời tiến hành phân loại tế bào bạch cầu. Đối với những người bình thường tế bào máu ngoại vi không tồn tại các tế bào máu non (Juvenile cell).
Xét nghiệm tủy
Phương pháp chọc tủy xét nghiệm là bắt buộc phải thực hiện để phân loại và xác định các loại tế bào máu trong tủy. Bình thường, lượng Juvenile cell có trong trong tủy không được vượt quá 5%, nhưng đối với những bệnh nhân mắc ung thư máu thì lượng Junvenile cell tăng cao, có thể vượt quá 30%.
Ung thư máu được chia làm nhiều loại, do đó với mỗi loại ung thư máu khác nhau thì các bác sĩ sẽ có phương pháp chẩn đoán, xét nghiệm khác nhau.
Phương pháp điều trị
https://benhvienungbuouhanoi.vn/uploaded/2021/11/UTP/xa%20tri/xa%20tri.jpg
Ung thư máu là loại bệnh phức tạp với diễn biến nhanh, khó lường, thế nên việc điều trị căn bệnh này được tiến hành khá thận trọng và tỉ mỉ. Bệnh nhân được xét nghiệm rồi phân tích kỹ càng, xác định rõ giai đoạn của u bạch huyết rồi sau đó mới bắt đầu lựa chọn phương án điều trị tối ưu.
Một số phương pháp điều trị bệnh ung thư máu phổ biến hiện nay như:
Hóa trị
Phương pháp này là việc ngăn chặn sự tăng trưởng của tế bào ung thư bạch cầu bằng cách uống, tiêm, truyền các loại thuốc hóa học vào cơ thể. Hóa trị được làm theo chu kỳ, mỗi chu kỳ có khoảng thời gian điều trị nhất định.
Xạ trị
Xạ trị là phương pháp sử dụng các nguồn tia năng lượng cao (tia X hoặc các loại tia khác) để phá hủy tế bào ung thư. Phương pháp thường được sử dụng nhất là xạ trị chùm tia ngoài, nghĩa là tia phóng xạ được chiếu từ bên ngoài cơ thể. Do AML được tìm thấy trong máu, nên xạ trị thường chỉ được sử dụng khi các tế bào ung thư bạch cầu đã lan đến não hoặc để thu nhỏ sarcoma tủy sống.
Điều trị sinh học
Đây là liệu trình có tác dụng tiêu diệt hoặc làm chậm sự phát triển của tế bào ung thư và cải thiện sức đề kháng tự nhiên của cơ thể bằng cách truyền vào người chất kháng thể đơn dòng.
Thay tủy/Cấy tế bào gốc
Sau khi áp dụng hóa trị hoặc xạ trị, người bệnh sẽ được cấy những tế bào gốc khỏe mạnh thông qua một tĩnh mạch lớn. Những tế bào máu mới phát triển từ tế bào gốc (của chính cơ thể người bệnh hoặc của bất kỳ thành viên nào trong gia đình) được cấy vào và nó sẽ thay thế những tế bào bị hủy diệt trong quá trình điều trị trước đó.
Phòng ngừa ung thư máu
Ung thư máu là căn bệnh khó chữa trị nếu được phát hiện muộn, vì thế, mỗi người cần chú ý quan tâm đến các vấn đề về sức khỏe của bản thân cũng như chú ý phòng ngừa bệnh từ trước.
Một số biện pháp phòng ngừa ung thư máu như:
▪️ Điều chỉnh lối sống lành mạnh, bao gồm chế độ ăn uống cân đối và tập thể dục đều đặn.
▪️ Tránh tiếp xúc với các chất gây ung thư có hại trong môi trường làm việc như thuốc diệt cỏ, benzen. Trong trường hợp bất khả kháng, cố gắng giảm thiểu thời gian tiếp xúc và mang đồ bảo hộ như găng tay, khẩu trang.
▪️ Bức xạ cũng có thể làm thay đổi các thành phần trong máu, vì vậy sẽ tốt hơn nếu giảm thiểu thời gian tiếp xúc với các tia nồng độ cao.
▪️ Kiểm tra sức khỏe định kỳ và tham gia vào các chương trình sàng lọc phù hợp.
Kết luận
Ung thư máu là một căn bệnh nguy hiểm và phổ biến trên toàn thế giới. Hiểu nguyên nhân gây ung thư máu và các biện pháp phòng ngừa là cực kỳ quan trọng để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh. Bằng cách tuân thủ các biện pháp an toàn lao động, thay đổi lối sống lành mạnh và tham gia vào các chương trình sàng lọc, chúng ta có thể giảm nguy cơ mắc ung thư máu.
Hãy chăm sóc sức khỏe của bạn và chuẩn bị sẵn sàng để đối mặt với bất kỳ vấn đề sức khỏe nào có thể xảy ra. Nếu bạn có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về ung thư máu, hãy đến gặp bác sĩ ngay để được tư vấn và điều trị kịp thời.
